Ο ΙΕΡΟΣ ΘΙΑΣΟΣ ΤΟΥ '21

Ἡμερούσια συμβάντα τῆς Ἁλώσεως τῶν Ψαρρῶν ἢ Ἱστορία συγγραφεῖσα ὑπὸ τοῦ ἱερέως Μικὲ Δούκα. Ἐν Ἑρμουπόλει , τύποις «Ἀστέρος»,  1884, σ. 35. 

«Μικὲς Δούκας ἢ Παπάζογλους. Ἱερεὺς ἐκ Ψαρρῶν αὐτόπτης συναγωνιστὴς τῶν ὑπὲρ Πίστεως καὶ Πατρίδος ἐνδόξως ἐν τῷ ἱερῷ ἐκείνῳ ἀγῶνι πεσόντων, ὅπως γνωσθῇ εἰς τὴν παροῦσαν γενεὰν καὶ τὰς μεθεπομένα, ὁ ἡρῳϊσμὸς καὶ ἡ ἐθελουσία αὐταπάρνησις τῶν μεγαθύμων ἐκείμων θυμάτων τῶν ἡρωϊκῶν Ψαρρῶν, ἵνα εἰς γενεὰς καὶ γενεῶν μνημονεύονται τὰ ἱερὰ ὀνόματα αὐτῶν  καὶ ἀπομιμῃθωσιεν οἱ μεταγενέστεrοι δι ἀγαθῶν πράξεων,τὰς ἀρετὰς καὶ τὴν ἀνδρείας ἐκείνων»

                                                                            Κ. Σπ. Τ.
 

 

«ΣΤ’ΑΓΡΑΦΑ... ΕΝΑ ΤΑΞΙΔΙ» ΣΤΟ ’21

 

Λίμνη Πλαστήρα, 26 καὶ 27 Ἰουνίου 2021

Στὸ βῆμα ἡ κ. Μαρία Παναγιωτοπούλου, 
προϊσταμένη ΓΑΚ, Ἀρχεῖα Εὐρυτανίας.

Στὸ πλαίσιο τῶν ἐπετειακῶν ἐκδηλώσεων τοῦ Δήμου Πλάστήρα γιὰ τὸ 2021 πραγματοποιήθηκε, μὲ ἐξαιρετικὴ ἐπιτυχία ‒τόσον ἀπὸ πλευρᾶς ὀργανώσεως ὅσον καὶ περιεχομένου‒ στὸν χῶρο ἐκδηλώσεων τοῦ Πολιτιστικοῦ Κέντρου Μορφοβουνίου «Ἀντώνης Σαμαράκης», ἐπιστημονικὴ διημερίδα ἀφιερωμένη στὰ 200 χρόνια ἀπὸ τὴν Ἐπανάσταση τοῦ 1821. Ἐντάσσεται στὸ τρίτο μέρος τῆς τριλογίας τῶν ἐκδηλώσεων μὲ τίτλο «Στ’ Ἄγραφα ...ἕνα ταξίδι», ποὺ συνδιοργανώνουν τὰ τμήματα Καρδίτσης καὶ Εὐρυτανίας τῶν  Γενικῶν Ἀρχείων τοῦ Κράτους (ΓΑΚ). Στὴν  ἐφετινὴ ἐκδήλωση συνδιοργανωτὴς ἦταν καὶ ὁ Δῆμος Λίμνης Πλαστήρα, ποὺ φιλοξένησε τὴν ἐκδήλωση. Ἡ κ. Ἐλπινίκη Ἀγγελίνα προϊσταμένη τῶν ΓΑΚ Καρδίτσης, ἡ κ. Μαρία Παναγιωτοπούλου προϊσταμένη τῶν ΓΑΚ Εὐρυτανίας  καὶ ὁ Δήμαρχος Λίμνης Πλαστήρα κ. Παναγιώτης Νάννος ὑποδέχτηκαν καὶ φιλοξένησαν τοὺς εἰσηγητὲς καὶ τοὺς συνέδρους μὲ τὴν γνωστὴ πατροπαράδοτη Ἀγραφιώτικη φιλόξενη διάθεση καὶ συμπεριφορά.  Στὶς παράλληλες ἐκδηλώσεις τῆς Διημερίδας περιλαμβάνονταν:

Ἔκθεση τῆς Χάρτας τοῦ Ρήγα μὲ ὁμοιοτυπικὸ ὑλικὸ ὑψηλῆς πιστότητος

Ἔκθεση Μονοφύλλων τοῦ  Ἀγώνα

Ὁ Δήμαρχος τοῦ Δήμου
Λίμνης Πλαστήρα, κ. Παναγιώτης Νάννος,
στὸν ἐπίλογο μὲ τὰ συμπεράσματα
τῶν ἐργασιῶν τῆς Διημερίδας.

Ἔκθεση Ἀριστείων Ἀγωνιστῶν

Στὴν ἐκδήλωση διαβάστηκε ὁ χαιρετισμὸς ποὺ ἔστειλε ὁ Γεώργιος Μπετχαβᾶς, ὡς πρόεδρος τοῦ πολιτιστικοῦ συλλόγου Βραγγιανιτῶν «Ἀναστάσιος Γόρδιος», ἐνῶ στὶς ἐργασίες τῆς διημερίδας μετεῖχε, ‒ἐκ μέρους τοῦ Συλλόγου‒ μὲ εἰσήγησή του τὸ μέλος του Κωνσταντῖνος Σπ. Τσιώλης μὲ θέμα:

 

Ἑλληνικότητα καὶ  Ἐπανάσταση τοῦ ’21.

Οἱ ὅροι Ἑλλάς, Ἕλλην, Γραικός, Γένος στὸ ἔργο τοῦ Ἀναστασίου Γορδίου.

 

Θυμίζουμε ὅτι ὁ Σύλλογός μας, πρὸ διετίας, εἶχε συνδιοργανώσει καὶ πραγματοποιήσει, μαζὶ μὲ τὰ ΓΑΚ Καρδίτσης καὶ Εὐρυτανίας καὶ τὸν Δῆμο Ἀγράφων, ἀντίστοιχη ‒ὡς δεύτερο μέρος τῆς τριλογίας ἐκδηλώσεων «Στ’ Ἄγραφα... ἕνα ταξίδι»‒ ἡμερίδα στὰ Μεγ. Βραγγιανά, στὸν ἱστορικὸ χῶρο τῆς πηγῆς «Φοντάνα».   

Κ. Τ.

29η & 30η ΙΟΥΝΙΟΥ 1902, ΕΝ ΑΘΗΝΑΙΣ

 

Ἀλέξανδρος Μωραϊτίδης: 

«Φαιδρῶς διῆλθε χθὲς  ἡ ἑορτὴ...»

Ὁ Ἀλέξανδρος  Μωραϊτίδης
πρὸ τοῦ εἰκονοστασίου του·
Ἀλέξ. Μωραϊτίδης, 
Μὲ τοῦ βορηᾶ τὰ κύματα,
ἐκδ. Σιδέρη, Ἀθῆναι 1924, σειρὰ Γ΄, σ. 4.

Ὁ Ἀλέξανδρος Μωραϊτίδης (Σκιάθος 1859-1929), ὅπως ὁ ἴδιος δηλώνει σὲ ἄρθρο του ‒στὰ προλεγόμενα τῆς ἔκδοσης τῶν Διηγημάτων του‒ μὲ τίτλο, «Ἡ ἐξέλιξις τοῦ Πανηγυρικοῦ μου Διηγήματος», συνήθιζε νὰ περιγράφει καὶ νὰ σχολιάζει τὴν καθημερινὴ ζωὴ στὴν πόλη τῶν Ἀθηνῶν, ἰδιαίτερα στὶς μεγάλες ἑορτές.  Τὸ ἔργο αὐτὸ τοῦ εἶχε ἀναθέσει ὁ Βλάσης Γαβριηλίδης, ὁ Διευθυντής του στὴν ἐφημερίδα  Ἀκρόπολις, καθὼς γνώριζε τὴ συναρπαστικὴ, λεπτομερῆ,  ζωντανή, γλαφυρὴ δύναμη περιγραφῆς του, διανθισμένη μὲ λεπτὴ χαριτολογικὴ διάθεση. Ἔτσι, στὶς 30 Ἰουνίου 1902 δημοσιεύει στὴν Ἀκρόπολι, στὴ στήλη «Ἀθῆναι–Πειραιεύς», στὴν ἑνότητα «Ἀπὸ τὴν κίνησιν», χρονογράφημα λαογραφικοῦ περιεχομένου γιὰ τὴν ἑορτὴ τῶν πρωτοκορυφαίων Ἀποστόλων Πέτρου καὶ Παύλου καθὼς καὶ ἐκείνη τῶν Ἁγίων Δώδεκα Ἀποστόλων, ποὺ τιμῶνται στὶς 29 καὶ 30 Ἰουνίου ἀντιστοίχως. Τὸ ἄρθρο του τιτλοφορεῖται «Ἡ χθεσινή» καὶ τὸ ὑπογράφει μὲ τὸ πλέον σύνηθες δημοσιογραφικό του ψευδώνυμο, «Ὁ ταξειδιώτης».

. Ἅγιοι Δώδεκα Ἀπόστολοι,
ἔργο (1860)  Παντολέοντος Γ. Ζωγράφου,
 ἀφιερωμένο στὸν ναὸ Ζωοδόχου
Πηγῆς ὁδοῦ Ἀκαδημίας τῶν Ἀθηνῶν 

Σημειώνει τὴ λαμπρότητα μὲ τὴν ὁποία τιμήθηκε στὴν Ἀθήνα ἡ ἑορτὴ τῶν Ἀποστόλων Πέτρου καὶ Παύλου. Σχολιάζει ὅτι στὶς ἐπαρχίες, εἰδικότερα στὰ νησιά, αὐτὴν τὴν ἡμέρα ποὺ θυμίζει Πάσχα, ψήνουν παραδοσιακὲς αὐγοκουλοῦρες  μὲ  λευκὰ αὐγὰ ἐνῶ στὴν Κωνσταντινούπολη συνηθίζουν νὰ βάφουν κόκκινα αὐγὰ εἰς ἀνάμνησιν τῆς ὑπὲρ πίστεως θυσίας τῶν Ἀποστόλων.

Ἀκόμη, ἔθιμο ἐπαρχιακὸ τὴν ἡμέρα αὐτὴ ἦταν, σὲ παλαιοτέρους καιρούς,  ἡ σφαγὴ τῶν βοοειδῶν καὶ ἡ παρασκευὴ τοῦ παραδοσιακοῦ στιφάδου, ὁπότε:

«Εὐωδιάζουν τὰ σπίτια τῶν νησιωτικῶν πόλεων ἀπὸ τὸ στιφάδο, τὸ ὁποῖον μόνον μὲ βωδινὸν γίνεται».

«Ἡ εἰκὼν αὕτη ἀφιεροῦται εἰς τὸν ναὸν τῆς Ζωοδόχου Πηγῆς ὑπὸ τῆς συντεχνίας ἰχθυοπωλῶν». 

Ἐπίσης, τὴν αὐτὴ ἡμέρα, στὸν ναὸ τοῦ Ἁγίου Φιλίππου τῶν Ἀθηνῶν ἡ συντεχνία τῶν  σιδηρουργῶν τῆς Πρωτευούσης τιμᾶ μὲ λαμπρότητα τοὺς προστάτες ἁγίους της, Πέτρο καὶ Παῦλο.

«Ἀθήνησι τῇ πρώτῃ Ἰουνίου 1860».

 

Ὁ Ἀλέξανδρος Μωραϊτίδης δηλώνει ἀκόμη ὅτι στὶς 30 Ἰουνίου, ἑορτὴ τῶν Δώδεκα Ἀποστόλων, οἱ ἰχθυοπῶλες ἔχουν τὴν ἐτήσια πανήγυρί τους καθὼς οἱ Δώδεκα Ἀπόστολοι ἦσαν ψαράδες. Τὴν ἡμέρα αὐτὴ ἡ Ἰχθυαγορὰ εἶναι κλειστή, ἡ δὲ Συντεχνία τιμᾶ τὴν μνήμη τῶν Δώδεκα Ἀποστόλων στὸν ναὸ τῆς Ζωοδόχου Πηγῆς, ὅπου στολίζεται «μὲ χάριν καὶ μὲ ἄφθονα εὔμορφα καὶ δροσερὰ τριαντάφυλλα» εἰκόνα τῶν Δώδεκα Ἀποστόλων ἀφιερωμένη στὸν Ναό, τὴν 1^η Ἰουνίου 1860, ἀπὸ τὴν συντεχνία τῶν Ἰxθυοπωλῶν.

«Ὁ ζωγράφος Παντολέων Γ. Ζωγράφου».

Ζωγράφος τῆς εἰκόνας (1860) εἶναι ὁ ἐκ Πάρου εἰκονογράφος-λαϊκὸς ἁγιογράφος Παντολέων Γ. Ζωγράφου, ἐνῶ στὸν ἄμβωνα τοῦ Ναοῦ κυματίζει ἡ σημαία τῆς συντεχνίας τῶν ἰχθυοπωλῶν.

 

«ΑΠΟ ΤΗΝ ΚΙΝΗΣΙΝ

Ἐφ. Ἀκρόπολις, 30.6.1902, σ. 4.

Ἡ χθεσινή

Φαιδρῶς διῆλθε χθὲς ἡ ἑορτὴ τῶν Πρωτοκορυφαίων Ἀποστόλων καὶ μὲ χαρὰν οἰκογενειακὴν ὡς Πάσχα ὅπου εἶναι, ἰδίως εἰς τὰ ὀλίγα ἐκεῖνα σπίτια, τὰ ὁποῖα μετὰ πίστεως καὶ ἀγάπης ἔρχονται τῶν πατρίων. Εἰς τὰ ἐπαρχίας μάλιστα, καὶ ἰδίως εἰς τὰ νησιά, ὅπου τὰ ἔθιμα διατηροῦνται ἁγνότερα, ψήνουν τὴν ἡμέραν αὐτὴν καὶ αὐγοκουλοῦρες, ἀπαράλαχτα καθὼς καὶ τὸ Πάσχα, ἀλλὰ μὲ ἄσπρα αὐγά. Παλαιότερον, μάλιστα εἰς τὴν Πόλιν, συνείθιζον νὰ βάφουν καὶ αὐγὰ κόκκινα εἰς τιμὴν τῶν Ἁγίων Ἀποστόλων, οἵτινες μὲ τὸ αἷμά των ἐθεμελίωσαν  τὴν Ἐκκλησίαν τοῦ Χριστοῦ, εἰς τὴν πρώτην γραμμὴν τῶν Ἁγίων μετὰ τὸν θεῖον αὐτῶν Διδάσκαλον.

*

Τὴν ἡμέραν αὐτὴν ἄλλοτε εἰς τὰς ἐπαρχίας ἤρχιζαν νὰ τρώγουν βωδινὸν καὶ μόνον κατ’ αὐτὴν ἐπρωτάρχιζαν νὰ σφάζωνται οἱ πρὸς τροφὴν βόες. Εὐωδιάζουν δὲ τὰ σπίτια τῶν νησιωτικῶν πόλεων ἀπὸ τὸ στιφάδο, τὸ ὁποῖον μόνον μὲ βωδινὸν γίνεται. Ποῦ τὸν χειμῶνα ἢ τὴν ἄνοιξιν νὰ ἰδῇς ἐκεῖ βωδινὀν! Τώρα ὅμως εἰσήχθη κ’ ἐκεῖ ἡ συνήθεια κ’ ἐγενικεύθη καθ’ ὅλον τὸ ἔτος ἡ χρῆσίς του.  

**

Σήμερον ἡ ἀγορὰ τῶν Ἰχθύων κλειστή. Αἱ πάγκαι πλυμέναι καὶ καθαραί, οἱ δὲ ἰχθυοπῶλαι στολισμένοι καὶ ἀλλαγμένοι, μὲ τὰ καλά των. Διότι σήμερον οἱ ψαράδες ἔχουν τὴν ἐτήσιον ἑορτήν των.

—Μὰ γιατί δὲν θἄχει αὔριον ψάρια; ἠρώτα κἄποιος χθὲς εἰς τὴν ψαραγοράν;

—Δὲν ξεύρεις ὅτι οἱ Ἀπόστολοι ἦσαν ψαράδες;...

Ἡ ἑορτὴ τῆς καλῆς τῆς πόλεώς μας ταύτης συντεχνίας, ἡ ὁποία μέσα εἰς ὅλον τὸ μαρτύριον τῆς σκόνης καὶ εἰς ὅλην τὴν ἀγωνίαν τοῦ καύματος τῶν μεσογείων χωρῶν, μᾶς παρουσιάζει κάθε ἡμέραν μίαν πτυχὴν τῆς ἑλληνικῆς ἀκτῆς, μὲ τὴν ἐσοδείαν της καὶ μὲ τὰ προϊόντα της, τὰ ποικιλόμορφα καὶ ποικιλώνυμα ψάρια τῶν ἑλληνικῶν θαλασσῶν...ἡ ἑορτή της γίνεται ἐν τῷ ναῷ τῆς Ζωοδόχου Πηγῆς, ὅπου ἀνάκειται ἡ εἰκὼν τῶν Δώδεκα Ἀποστόλων, μεγάλη καὶ πάντεχνος μὲ τὰ μαρτύρια γύρω-γύρω τῶν Ἀποστόλων, ἔργον τοῦ εἰδικοῦ εἰς τὰ Βυζαντινὰ συμπλέγματα μακαρίτου καλλιτέχνου Παντελῆ Ζωγράφου, ὅστις μὲ τὸ χέρι του κατέκτησε τὸ ἐπώνυμον τῆς τέχνης του ὡς οἰκογενειακόν.

Ἀπὸ χθὲς ἐστολίσθη ἡ εἰκὼν μὲ ἄφθονα εὔμορφα καὶ δροσερὰ τριαντάφυλλα, μὲ πολλὴν χάριν, πληροῦντα ὅλον τὸν ναὸν μὲ ἀνοίξεως εὐωδίαν, παρὰ τὸν ἄμβωνα δὲ ἐστήθη καὶ ἡ σημαία τῆς συντεχνίας, ἥτις ἐν σώματι σήμερον θὰ παραστῇ κατὰ τὴν τελουμένην ἀρχιερατικὴν λειτουργίαν.

 

***

Χθὲς δὲ εἰς τὸν ἅγιον Φίλιππον ἑώρτασαν λαμπρῶς οἱ σιδηρουργοὶ διανέμοντες  ἐν ἀφθονίᾳ ἄρτον τῆς ἑορτῆς εἰς ὅλους τοὺς παρευρεθέντας.

Ὁ ταξειδιώτης».

Κωνσταντῖνος Σπ. Τσιώλης

Σημ: Εὐχαριστίες πολλὲς γιὰ τὴν βοήθειά τους: στὸν κ. Μάνο Στεφανίδη, στοὺς ἱερεῖς π. Σπυρ. Λόντο, π. Ἠλία Δροσινὸ καὶ ἰδιαιτέρως στὸν π. Κωνσταντῖνο Φεργαδιώτη γιὰ τὴν πολύτιμη συνδρομή του. Ἐπίσης, εὐχαριστῶ τὸν π. Νεκτάριο Μαμαλοῦγκο γιὰ τὴν ὑποστήριξή του καὶ τὸν Ἀντώνη Ν. Παπαβασιλείου γιὰ τὴν φιλοξενία του στὰ ἱστορικά –πλέον–  Χρονικὰ Δυτικῆς Μακεδονίας τῶν Γρεβενῶν.

Πρώτη ἔντυπη δημοσίευση στὴν ἐφημερίδα Χρονικὰ Δυτικῆς Μακεδονίας τῶν Γρεβενῶν, φ. 927/2.7.2021, σ. 15-16.  

ΜΕΓΑΛΑ ΒΡΑΓΓΙΑΝΑ, 7 ΙΟΥΝΙΟΥ 2021

 

Μνήμη Ἀναστασίου τοῦ Γορδίου

Τὴν Δευτέρα 7 Ἰουνίου 2021 τιμήθηκε, στὴ γενέτειρά του, ἡ μνήμη τοῦ Ἀναστασίου Γορδίου (Mεγ. Βραγγιανά, 1654-7 Ἰουν. 1729) μὲ Θεία Λειτουργία στὸ ναΰδριο τῆς Ἁγίας Παρασκευῆς καὶ μὲ ἱερουργὸ τὸν π. Κωνσταντῖνο Κουτσουπιᾶ, ἱεροψάλτες τὸν Περικλῆ Ἀντωνίου καὶ τὸν Γεώργιο Μαντζιάρα καὶ μὲ τὴν παρουσία ἀρκετῶν πιστῶν ποὺ εὐλαβοῦνται τὴν μνήμη του. Παρὼν καὶ ὁ πρόεδρος τοῦ Κοινοτικοῦ διαμερίσματος Μεγ. Βραγγιανῶν Γεώργιος Θ. Ἀργυρίου. Στοὺς πιστοὺς διανεμήθηκε ‒ἀπὸ τὸν κατὰ πάντα φιλότιμο καὶ ἐπιμελέστατο ἐπίτροπο τῆς ἐνορίας Μεγ. Βραγγιανῶν, Ἀριστείδη Θ. Τσιώλη‒ τὸ δελτάριο τοῦ Γορδίου καὶ γλυκύσματα προσφορὰ τοῦ συλλόγου «Ἀναστάσιος Γόρδιος».

Κατόπιν, ὁ ἱερέας δεξιώθηκε στὸ ἀρχονταρίκι τοῦ Ναοῦ  τοὺς παρευρισκομένους, μὲ ἀναψυκτικὰ καὶ γλυκά.

   

                                                                                                                  Κ.Σπ.Τ.

«ΣΤ’ΑΓΡΑΦΑ... ΕΝΑ ΤΑΞΙΔΙ» ΣΤΟ ’21

 Λίμνη Πλαστήρα, 26 καὶ 27 Ἰουνίου 2021

Στὸ πλαίσιο τῶν ἐπετειακῶν ἐκδηλώσειων τοῦ Δήμου Πλαστήρα γιὰ τὸ 2021 πραγματοποιεῖται, στὸν χῶρο ἐκδηλώσεων τοῦ Πολιτιστικοῦ Κέντρου Μορφοβουνίου «Ἀντώνης Σαμαράκης», ἐπιστημονικὴ διημερίδα ἀφιερωμένη στὰ 200 χρόνια ἀπὸ τὴν Ἐπανάσταση τοῦ 1821. Ἐντάσσεται στὸ τρίτο μέρος τῆς τριλογίας τῶν ἐκδηλώσεων μὲ τίτλο «Στ’ Ἄγραφα ...ἕνα ταξίδι», ποὺ συνδιοργανώνουν τὰ τμήματα Καρδίτσης καὶ Εὐρυτανίας τῶν  Γενικῶν Ἀρχείων τοῦ Κράτους (ΓΑΚ). Στὴν  ἐφετινὴ ἐκδήλωση συνδιοργανωτὴς εἶναι καὶ ὁ Δῆμος Λίμνης Πλαστήρα, ποὺ φιλοξενεῖ τὴν ἐκδήλωση. Ἡ κ. Ἐλπινίκη Ἀγγελίνα προϊσταμένη τῶν ΓΑΚ Καρδίτσης, ἡ κ. Μαρία Παναγιωτοπούλου προϊσταμένη τῶν ΓΑΚ Εὐρυτανίας  καὶ ὁ Δήμαρχος Λίμνης Πλαστήρα κ. Παναγιώτης Νάνος σᾶς προσκαλοῦν ὡς συνοδοιπόρους στὴν  Διημερίδα, ποὺ πραγματοποιεῖται τὸ Σάββατο καὶ τὴν Κυριακή, 26 καὶ 27 Ἰουνίου 2021.

Στὶς παράλληλες ἐκδηλώσεις τῆς Διημερίδας περιλαμβάνονται:

Ἔκθεση τῆς Χάρτας τοῦ Ρήγα μὲ ὁμοιοτυπικὸ ὑλικὸ ὑψηλῆς πιστότητος

Ἔκθεση Μονοφύλλων τιοῦ  Ἀγώνα

Ἔκθεση Ἀριστείων Ἀγωνιστῶν

Στὴν ἐκδήλωση θὰ ἐκπροσωπηθεῖ καὶ ὁ πολιτιστικὸς σύλλογος Βραγγιανιτῶν «Ἀναστάσιος Γόρδιος», ἀνταποκρινόμενος στὴν τιμητικὴ πρόσκληση τῶν διοργανωτῶν. Θυμίζουμε ὅτι ὁ Σύλλογος, πρὸ διετίας, εἶχε συνδιοργανώσει, πραγματοποιήσει καὶ φιλοξενήσει, μαζὶ μὲ τὰ ΓΑΚ Καρδίτσης καὶ Εὐρυτανίας καὶ τὸν Δῆμο Ἀγράφων, ἀντίστοιχη ‒ὡς δεύτερο μέρος τῆς τριλογίας ἐκδηλώσεων «Στ’ Ἄγραφα... ἕνα ταξίδι»‒ ἡμερίδα στὰ Μεγ. Βραγγιανά, στὸν ἱστορικὸ χῶρο τῆς πηγῆς «Φοντάνα».    

Πρόγραμμα καὶ πρόσκληση:  

Κ. Τ.

ΑΝΑΣΤΑΣΙΟΣ ΓΟΡΔΙΟΣ (1654-†7 ΙΟΥΝΙΟΥ 1729)

 

Δευτέρα, 7 Ἰουνίου 2021.

Μνήμη Ἀναστασίου τοῦ Γορδίου

Στὶς 7 Ἰουνίου τιμᾶται ἡ μνήμη τοῦ λογίου ἱερομονάχου Ἀναστασίου Γορδίου (Μεγ. Βραγγιανὰ 1654 - 7 Ἰουνίου 1729). Ἡ ὁσιακὴ βιοτή του καὶ ἡ ἀγάπη, τὸ ἐνδιαφέρον, ἡ μέριμνά του γιὰ τὰ Ἄγραφα καὶ τοὺς ἀνθρώπους τους, τὸν ἔχουν καθιερώσει ὡς ἁγιασμένη μορφὴ στὴ συνείδηση τῶν Ἀγραφιωτῶν.

Ὁ Ἀναστάσιος Γόρδιος τὸν Αὔγουστο1692 στὴν πορεία  τῆς ἐπιστροφῆς του ἀπὸ τὴν Βενετία, ‒ἴσως μετὰ ἀπὸ δεύτερο ταξίδι σου στὴν Ἰταλία‒ βρίσκεται στὴν Κεφαλλονιά, ὅπου,  πιθανῶς, ἐπισκέπτεται προσκυνηματικῶς τὴ μονὴ τοῦ Ἁγίου Γερασίμου. Ἐκεῖ, οἱ μοναχοὶ τοῦ ζητοῦν  νὰ μεταφέρει στὴν κοινὴ ἑλληνικὴ δημώδη γλώσσα τὸν βίο τοῦ ἁγίου Γερασίμου τοῦ Νοταρᾶ. Ὁ Γόρδιος, πράγματι, ἀνταποκρίνεται στὸ αἴτημά τους. Αὐτὸ μᾶς πληροφορεῖ σημείωση, ἡ ὁποία σώζεται στὸ αὐτόγραφο χειρόγραφο τοῦ Γορδίου μὲ τὸν βίο τοῦ ἁγίου Γερασίμου.

Ὁ σύλλογος «Ἀναστάσιος Γόρδιος» τιμᾶ ἐφέτος τὴν μνήμη του καὶ μὲ τὴν ἔκδοση τετραφύλλου δελταρίου, ὅπου περιλαμβάνεται: εἰκόνα τοῦ Γορδίου ζωγραφισμένη ἀπὸ τὴν Σοφία Φέρμελος, ἡ ὁποία σώζεται στὴ Ἱερὰ Μονὴ ὁσίου Ἰωάννου τοῦ Ρώσου Κασσάνδρας Χαλκιδικῆς· σύντομος βίος τοῦ Γορδίου καὶ φωτογραφία ἀρχείου (†Σπυρ. Ἀριστ. Τσιώλη) τοῦ ναοῦ Ἁγίας Παρασκευῆς Μεγ. Βραγγιανῶν· ἀπόσπασμα τοῦ βίου τοῦ ἁγίου Γερασίμου τοῦ Νοταρᾶ διὰ χειρὸς Ἀναστασίου Γορδίου καὶ τροπάριο ἐκ τῆς ἀκολουθίας τοῦ ὁσίου καὶ θεοφόρου πατρὸς ἡμῶν Ἀναστασίου τοῦ Γορδίου, ποίημα (2016)  Χρήστου Κονταξῆ (†3 Σεπτ. 2018).

Κ.Σπ.Τ.

ΠΟΛΕΩΣ ΑΛΩΣΙΣ

                      «Θὰ παρέλθῃ ἄλλη μία 29^η Μαΐου»

 Ζαχαρίας Παπαντωνίου:  Ὁ  τελευταῖος τῶν ἐστεμμένων Παλαιολόγων 

Kομβικὸ καὶ συμβολικὸ τῆς μετέπειτα πορείας τοῦ Ἑλληνισμοῦ γεγονὸς καὶ ἀπὸ τὶς μεγάλες ὧρες τῆς ἀνθρωπότητας εἶναι ἡ Ἅλωσις τῆς Κωνσταντινουπόλεως, τῆς ἀνάσσης πασῶν τῶν πόλεων. Ποτὲ ἡ ἀνθρωπότητα δὲν θὰ μπορέσει νὰ ἀποτιμήσει  σὲ ὅλη του τὴν ἔκταση  τὸ Κακὸ ποὺ εἰσῆλθε ‒καί, φεῦ, παραμένει ἀκόμη‒ ἀπὸ τὴν Κερκόπορτα, ἐκείνη τὴ δραματικὴ μέρα, οὔτε τὸ τί ἔχασε ὁ πνευματικὸς κόσμος. Ἡ μοιραία Κερκόπορτα καθόρισε καταλυτικὰ τὴν ἱστορικὴ συνέχεια τοῦ Κόσμου. Ὁ τελευταῖος αὐτοκράτορας τοῦ Βυζαντίου ἔπεσε, ὡς γενναῖος, δοξασμένα, μαζί μὲ τὴν αὐτοκρατορία του. Δὲν συνθηκολόγησε δὲν παραδόθηκε καὶ ἔμεινε σύμβολο ἀντίστασης, ποὺ ἐπὶ τέσσερις αἰῶνες ἐμπνέει τοὺς συνεχιστὲς τῆς φρουρᾶς του, τοὺς ἀγωνιστὲς μιᾶς Παλιγγενεσίας, ποὺ τελικὰ πραγματώθηκε μὲ τὸν Ἀγώνα τοῦ ’21.

Χρῆστος Δαδούδης, Κωνσταντῖνος Παλαιολόγος

Κορυφαῖο πρωταγωνιστικὸ ἱστορικὸ πρόσωπο τῆς Ἁλώσεως τῆς Πόλης ἦταν ἀναμφίβολα ὁ Κωνσταντῖνος Παλαιολόγος, ὁ δραματικὸς μάρτυρας τοῦ Γένους, τῆς πίστης καὶ τῆς πατρίδας, τὸ εὐγενικὸ θῦμα τῆς ἀπώλειας τῶν λειψάνων μιᾶς χιλιετοῦς Αὐτοκρατορίας, ὁ ὁποῖος θυσιαζόμενος, ταυτόχρονα, δίδει τὸ ἔναυσμα στοὺς ἐπιγενόμενους γιὰ τὸ ξεκίνημα τοῦ Νέου Ἑλληνισμοῦ. Οἱ ἐπάλξεις τῆς Πόλεως, ἡ πύλη τοῦ Ρωμανοῦ εἶναι τὸ βῆμα ἀπ’ ὅπου ὁ τελευταῖος τῶν ἐστεμμένων Παλαιολόγων ἀνακοινώνει τὸ νέο ξεκίνημα τῆς Ρωμηοσύνης. Ὁ Κωνσταντάκης τοῦ πεντασήμου Ζαγορίσιου ἄσματος, μὲ τὸν ἡρωϊκό του θάνατο, ‒τὴν 29^η Μαΐου, τὴν  "Μαύρη" Τρίτη τοῦ Ἑλληνισμοῦ‒   προετοιμάζει τὴν ἐθνικὴ συνείδηση, ἡ ὁποία θὰ ὁδηγήσει στὸν ἀγώνα τοῦ ’21 καὶ ἀποτελεῖ τὸν βασικὸ κρίκο ποὺ συνδέει τὴν τρισχιλιετῆ ἱστορία τοῦ Γένους.

Ὁ λογοτέχνης καὶ δημοσιογράφος Ζαχαρίας Παπαντωνίου (Καρπενήσι 1877-Ἀθήνα 1940), ἐμπνεόμενος ἀπὸ τὴν ἐμβληματικὴ μορφὴ καὶ τὸν ἡρωϊσμὸ τοῦ Κωνσταντίνου Παλαιολόγου, χρονογραφεῖ, στὶς 29 Μαΐου 1900, στὴν ἐφημερίδα Σκρίπ, στὴ στήλη «Σημειώσεις Ἀθηναίου» μὲ τὴν ὑπογραφή Ζ.Π., γιὰ τὸ δράμα τῆς πολυδακρύτου βασιλευούσης. Μὲ δραματικὴ γλαφυρότητα καὶ ἔνταση, σὰν νὰ ζεῖ κι ὁ ἴδιος στιγμὲς τῆς Ἅλωσης, σκιαγραφεῖ τὸν γενναῖο Αὐτοκράτορα καὶ καταγράφει τοὺς συμβολισμοὺς καὶ τὶς ἐλπίδες ποὺ γέννησε ἡ θυσία του.

Μὲ ἕνα αἴσθημα πικρίας διαπιστώνει ὅτι στὴν Πρωτεύουσα, αὐτὴ ἡ ἱστορικὴ ἡμέρα περνᾶ σὰν ὅλες τὶς ἄλλες,  χωρὶς οἱ Ἀθηναῖοι νὰ βιώνουν τὸ πνεῦμα καὶ τὸ περιεχόμενο τῆς αὐτοθυσιαστικῆς πορείας τοῦ Κωνσταντίνου Δραγάση καὶ τῶν ὑπερασπιστῶν τῆς Πόλης. Χωρὶς νὰ διαφαίνεται ἐάν :

 

«...ὑπάρχῃ ἀκόμη ἑλληνικὴ ψυχὴ καὶ σπάθη τείνουσα τὴν αἰχμήν της πρὸς τὴν Ἑπτάλοφον». 

Στὰ Ἄγραφα, πάντως, μέχρι καὶ τὴν δεκαετία τοῦ ’80 θεωροῦνταν κακοτυχιὰ νὰ ταξιδεύει κανεὶς ἡμέρα Τρίτη τῆς ἑβδομάδας. Τόσο βαθειὰ ριζωμένη ἦταν ἡ αἴσθηση τῆς ἀπώλειας ἀπὸ τὴν  πτώση τῆς Πόλης στὴ συνείδηση τῶν κατοίκων. Ἐντελῶς ἀγράμματες ἡλικιωμένες Ἀγραφιώτισσες, κάτι σὰν τὰ θυμόσοφα γραΐδια τοῦ Μωραϊτίδη καὶ τοῦ Παπαδιαμάντη, ἅμα ἔβλεπαν πὼς κάποιος ἀναχωροῦσε γιὰ ταξίδι ἡμέρα Τρίτη φώναζαν:

—Ποῦ παϊένιτι πιδάκι μ’; Σήμιρα ἔπισ’ ἡ Πόλ’!

 

*

ΚΕΙΜΕΝΟ

 

«ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΑΘΗΝΑΙΟΥ 

Ζαχαρίας Παπαντωνίου

Θὰ παρέλθῃ καὶ αὐτὴ ἡ ἡμέρα μὲ ἕνα ἥλιον ἀνεγειρόμενον ἀπὸ τὴν Πεντέλην καὶ κλίνοντα ὄπισθεν τῆς Ἀκροπόλεως. Θὰ παρέλθῃ ἄλλη μία 29^η Μαΐου. Καὶ ὀλίγοι θὰ ἀκούσουν πάλιν ἀπὸ τὰ βάθη τῆς ἱστορίας τὸν ὀλολυγμὸν τῶν κωδώνων, ἐκεῖνον μὲ τὸν ὁποῖον ἐθρήνησε τὴν τελευταίαν της ἡμέραν ἡ βασιλεύουσα:

Σημαίνει κι ἡ Ἁγιὰ Σοφιὰ

τὸ μέγα μοναστῆρι

μὲ τετρακόσια σήμαντρα

κ’ἑξῆντα δυὸ καμπάνες.

 

Καὶ ὀλίγοι θὰ ἴδουν τὴ λάμψιν ἑνὸς σπαθιοῦ τὸ ὁποῖον ἐν ὑστάτῳ κραδασμῷ σχίζει τὸν ἀέρα ἐπὶ τῆς πύλης τοῦ Ρωμανοῦ καὶ ὀλίγοι θὰ μετρήσουν ‒ὠϊμέ‒ τὸν ἀμέτρητον δρόμον ποὺ ἐβάδισεν ὁ χρόνος ἀφότου ἐπὶ τῶν προμαχώνων τῆς Ἑλληνικῆς αὐτοκρατορίας ἐδούπησε τὸ σῶμα τοῦ τελευταίου τῶν ἐστεμμένων Παλαιολόγων. Τώρα, ἀπὸ τὴν λάμψιν τῆς πορφύρας, ἀπὸ τὸ χρυσοῦν μεσουράνημα τοῦ στέμματος, ἀπὸ τὸ φῶς τῶν θρόνων καὶ τῶν ναῶν τῆς πολυδακρύτου βασιλευούσης, σώζεται ἡ μικρὰ τρεμολαμπὴ μιᾶς λυχνίας, τῆς λυχνίας ποὺ καίει ἐπὶ τοῦ σωζομένου εἰς τὴν Πόλιν τάφου τοῦ Κωνσταντίνου Δεκάτου πρώτου Δραγάση Παλαιολόγου, τῆς λυχνίας τῆς ὁποίας τὸ ἔλαιον παρέχει τὸ ταμεῖον τοῦ Σουλτάνου.

Καὶ σήμερον τὸ φάσμα μιᾶς αἱμοφύρτου κεφαλῆς ἀπορφανισμένης τοῦ στέμματος θ’ἀνυψωθῇ ἐπάνω εἰς τὴν βασιλεύουσαν, ὅπως ἀνυψώθη ἡ κεφαλὴ ἐκείνου τὴν ἡμέραν τῆς ἁλώσεως ἐπὶ τῆς αἰχμῆς τῆς Ἀγαρηνῆς σπάθης καὶ ἐπὶ τοῦ κίονος τοῦ Αὐγουσταίου.

Καὶ θὰ εἶσαι σύ, Αὐτοκράτωρ, μὲ τοὺς ὀφθαλμοὺς ποὺ δὲν ἔκλεισε κανείς ἀφότου ἔπεσες ἐπὶ τῆς Πύλης τοῦ Ρωμανοῦ, θὰ εἶσαι σὺ βυθίζων τὰ βλέμματα εἰς τὰ χαμένα βασίλεια καὶ ζητῶν εἰς τὰς σκλαβωμένας ἐκτάσεις καὶ εἰς τὰς ἐλευθέρας γωνίας νὰ ἴδῃς ἐὰν ὑπάρχῃ ἀκόμη ἑλληνικὴ ψυχὴ καὶ σπάθη τείνουσα τὴν αἰχμήν της πρὸς τὴν Ἑπτάλοφον.

Καὶ θὰ παρέλθῃ καὶ αὐτὴ ἡ 29^η Μαΐου.

Τὴν πρωΐαν θὰ ἀνατείλῃ ὁ αἰώνιος ἥλιος καὶ τὸ δειλινὸν θὰ δύσῃ ὁ αἰώνιος ἥλιος —ἕν στέμμα βυθιζόμενον μαζὺ μὲ τὰ ράκη βυσσίνης πορφύρας, μέσα εἰς τὰ σκότη τὰ ἄλυτα.

Ζ.Π.»