ΖΗΣΙΜΟΣ ΛΟΡΕΝΤΖΑΤΟΣ, 100 ΧΡΟΝΙΑ ΑΠΟ ΤΗ ΓΕΝΝΗΣΗ ΤΟΥ*

Ὁ Ζήσιμος Λορεντζάτος (1915-2004) γιὰ τὸν Εὐγένιο Γιαννούλη τὸν Αἰτωλό*

Κατὰ τὸν ἐπιφανὴ ἕλληνα ἱστορικὸ Κωνσταντῖνο Σάθα (1842-1914), «Ἀπὸ τῆς ΙΖ΄ ἑκαντοταετηρίδος ἡ ἐν Ἀγράφοις Σχολὴ  ἐπὶ ἑκατὸν πεντήκοντα ἔτη ἀδιαλείπτως ἐξέπεμπε τὰς ζωογόνους αὐτῆς ἀκτῖνας οὐχὶ μόνον ἐπὶ τὰ πέριξ ἀλλὰ καὶ τὰς ἀπωτέρω κειμένας χώρας…».

  

 Οἱ ζωογόνες αὐτὲς πνευματικὲς ἀκτῖνες ἔφτασαν μέχρι τὴν πρόσφατη ἐποχή, τὸν 20^ο  αἰ., καὶ προσείλκυσαν τὸ ἐνδιαφέρον, ἀλλὰ καὶ τὸν θαυμασμό, τοῦ σπουδαίου διανοητῆ τοῦ 20^ου αἰ. Ζήσιμου Λορεντζάτου  (1915-2004) ὁ ὁποῖος γράφει γιὰ τὸν Εὐγένιο Γιαννούλη τὸν Αἰτωλό (περ. 1597-1682) στὸ ἔργο του COLLECTANEA[1]:

«Γυρεύω νὰ μάθω περισσότερα γιὰ τὴ θαυμαστὴ γραφὴ τοῦ Εὐγενίου (Γιαννούλη) τοῦ Αἰτωλοῦ († 1682) ‒ ἀπὸ τὶς ζωντανότερες ποὺ ξέρω πρὶν τὸ Μακρυγιάννη».

 Ἡ ἡμερολογιακὴ αὐτὴ καταγραφὴ δὲν εἶναι χρονολογημένη, φέρει δὲ τὸν ἀριθμὸ 55 στὸ σύνολο τῶν 1208 καταγραφῶν τοῦ ἔργου.[2]

Τὸ γεγονὸς πὼς μία λόγια μορφή ‒ἀπὸ τὶς σημαντικότερες τοῦ 20^ου αἰ.‒,  ὅπως ὁ Ζήσιμος Λορεντζάτος ἀναγνώρισε τὴ δύναμη τῆς γραφῆς τοῦ Εὐγενίου Γιαννούλη τρεῖς, περίπου, αἰῶνες μετὰ τὴν κοίμησή του,[3] καταδεικνύει πόσο ἰσχυρὴ πνευματικὴ προσωπικότητα ἦταν καὶ τὴν ἀγαθὴ τύχη ποὺ εἶχε ὁ τόπος μας, τὰ Ἄγραφα, νὰ ἔχει ὡς θεμελιωτὴ τῆς Παιδείας καὶ δημιουργὸ μιᾶς δυναμικῆς πνευματικῆς παράδοσης στὴν περιοχὴ τῶν Ἀγράφων, ἕναν δάσκαλο ὅπως ὁ Εὐγένιος Γιαννούλης ὁ Αἰτωλός,[4] χωρὶς τὴν παρουσία τοῦ ὁποίου δὲν θὰ γινόταν λόγος γιὰ Παιδεία σὲ ὅλη τὴ Δυτικὴ Στερεὰ Ἑλλάδα τὴν περίοδο τῆς Τουρκοκρατίας.

                                                                                                         Κωνσταντῖνος Σπ. Τσιώλης

   *Δεῖτε ἐδῶ ἕνα ἀφιέρωμα γιὰ τὰ 100 χρόνια ἀπὸ τὴν γέννηση τοῦ Ζήσιμου Λορεντζάτου ἀπὸ τὴ ἐφημερίδα τῶν Γρεβενῶν «ΧΡΟΝΙΚΑ ΔΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ»

---

[1] Ζήσιμος Λορεντζάτος, Collectanea, ἐπ. Σταῦρος Ζουμπουλάκης, ἐκδ. Δόμος, Ἀθήνα 2009

[2] Στὸ ἴδιο, σ. 26

[3] 6 Αὐγούστου 1682, στὰ Μεγ. Βραγγιανὰ τῶν Ἀγράφων

[4] Γιὰ τὸν Εὐγένιο Γιαννούλη τὸν Αἰτωλὸ βλ. Πάνος Βασιλείου, Ὁ μεγάλος Διδάσκαλος τοῦ Γένους Εὐγένιος Γιαννούλης ὁ Αἰτωλὸς καὶ οἱ σπουδαιότεροι μαθητὲς τῶν Σχολῶν τῶν Ἀγράφων, ἐκδ. Στέφ. Βασιλόπουλος, Ἀθήνα ²1985· Ἐλπίδα Καραπάνου-Παπαδοπούλου, Εὐγένιος Γιαννούλης ὁ “Αἰτωλός”, Ἀγρίνιο 1988· Εὐγενίου Γιαννούλη τοῦ Αἰτωλοῦ Ἐπιστολές. Κριτικὴ ἔκδοση, ἐπιμ. Ι. Ε. Στεφανὴς ‒ Νίκη Παπατριανταφύλλου-Θεοδωρίδη [Ἐπιστ. Ἐπετ. Φιλοσ. Σχολῆς Πανεπ. Θεσσαλονίκης, περ. Β´, Τμ. Φιλολ., Παράρτημα 1], Θεσσαλονίκη 1992· Ἱερὰ Μητρόπολις Καρπενησίου ‒ Σύνδεσμος «Εὐγένιος ὁ Αἰτωλός», Σύναξις. Εὐγένιος Γιαννούλης ὁ Αἰτωλὸς καὶ ἡ ἐποχή του, Καρπενήσιον, 12-14 Ὀκτωβρίου 1984, Πρακτικά, ἐπιμ. Παν. Κ. Βλάχος, Ἀθήνα 1986.

ΣΤΕΦΑΝΟΣ ΓΡΑΝΙΤΣΑΣ (1880-1915)

«Στέφανος Γρανίτσας: 100 χρόνια ἀπὸ τὸν θάνατό του (1915-2015)»

Μεγάλη ἐπιτυχία εἶχε ἡ ἐκδήλωση ποὺ πραγματοποιήθηκε τὴν Κυριακή, 13-12-2015 στὸ Πνευματικὸ Κέντρο Ρουμελιωτῶν  (Σίνα καὶ Ἀραχώβης), ποὺ εἶχε ὡς θέμα: «Στέφανος Γρανίτσας: 100 χρόνια ἀπὸ τὸν θάνατό του (1915-2015)». Συνδιοργανωτὲς τῆς ἐκδήλωσης ἦταν τὸ Πνευματικὸ Κέντρο Ρουμελιωτῶν, ἡ Πανευρυτανικὴ Ἕνωση καὶ ἡ Ἀδελφότητα Γρανιτσιωτῶν «Ο ΝΕΟΜΑΡΤΥΣ ΜΙΧΑΗΛ». Ὅπως εἶναι γνωστὸ παρόμοια ἐκδήλωση πραγματοποιήθηκε καὶ στὴ Γρανίτσα, γενέτειρα τοῦ  Στέφανου Γρανίτσα, στὶς 13-8-2015, καὶ στὰ πλαίσια τοῦ 1915 ὡς  «Ἔτους Στέφανου Γρανίτσα», ποὺ ἀνακήρυξε ἡ Πανευρυτανικὴ Ἕνωση μὲ τὴν εὐκαιρία τῆς συμπλήρωσης 100 χρόνων ἀπὸ τὸν  θάνατό του (19215-2015). 

                Ἡ ἐκδήλωση ξεκίνησε μὲ χαιρετισμὸ τοῦ Εὐρυτάνα (ἀπὸ Καστανιὰ Προυσοῦ) Προέδρου τοῦ Π.Κ.Ρ. καὶ Πανεπιστημιακοῦ Καθηγητῆ κ. Δημητρίου Κουτρούμπα. Ὁ λόγος στὴ συνέχεια δόθηκε στὸν α’ εἰσηγητὴ κ. Χαρίλαο Γρανίτσα, Ἐπιθεωρητὴ Ἐθνικῆς Τράπεζας Ἑλλάδας, συγγενῆ τοῦ Στέφανου Γρανίτσα, ὁ ὁποῖος ἀνέπτυξε τὸ θέμα: «Ἡ ἐθνικὴ καὶ πολιτικὴ προσφορὰ τοῦ Στέφανου Γρανίτσα». 

Ἀκολούθησε  ἡ εἰσήγηση τοῦ Ὁμότιμου Καθηγητῆ τοῦ Πανεπιστημίου Ἀθηνῶν καὶ Προέδρου τοῦ Π.Κ.Ρ. κ. Δημητρίου Κουτρούμπα μὲ θέμα: «Τὸ ποιητικὸ ἔργο τοῦ Στέφανου Γρανίτσα». Ὁ κ. Κουτρούμπας κατὰ τὴ διάρκεια τῆς εἰσήγησής του κάλεσε στὸ βῆμα γιὰ ἀπαγγελία 2 ποιημάτων τοῦ Γρανίτσα, τὸν Γρανιτσιώτη ἠθοποιὸ κ. Τάκη Κωνσταντίνου.

   Ἡ τρίτη εἰσήγηση εἶχε ὡς θέμα «Τὸ πεζογραφικὸ ἔργο τοῦ Στέφανου Γρανίτσα» καὶ ἀναπτύχθηκε ἀπὸ τὸν Φιλόλογο Καθηγητὴ καὶ Πρόεδρο τῆς Πανευρυτανικῆς Ἕνωσης κ., Ἠλία Λιάσκο, ὁ ὁποῖος, ἀφοῦ παρουσίασε μὲ συνοπτικὸ ἀλλὰ ἐμπεριστατωμένο τρόπο τὸ  πεζογραφικὸ ἔργο τοῦ Στέφανου Γρανίτσα κάλεσε στὸ βῆμα τὸν κ. Μάρκο Γκιόλια, ὁ ὁποῖος συνέγραψε τὸ μοναδικὸ ἔργο  «Τὰ ἅπαντα τοῦ Στέφανου Γρανίτσα»,  ποὺ ἐκδόθηκε τὸ 1970 ἀπὸ τὶς ἐκδόσεις «ΤΥΜΦΡΗΣΤΟΣ» τοῦ ΚΩΝ/ΝΟΥ ΛΑΓΑΡΗ. Ὁ κ. Γκιόλιας ἐντυπωσίασε τοὺς ἀκροατὲς μὲ τὴ μικρὴ ἀλλὰ λίαν μεστὴ περιεχομένου  αὐτὴ παρέμβασή του. Σημειώνεται, τέλος, ὅτι ὁ  κ. Γεώργιος Λάγαρης πρόσφερε ὡς δωρεὰ στὴν Πανευρυτανικὴ Ἕνωση καὶ στὴ μνήμη τοῦ πατέρα του μερικὰ ἀντίτυπα τοῦ παραπάνω μνημειώδους ἔργου, τὰ ὁποῖα θὰ σταλοῦν σὲ μεγάλες σχολικὲς μονάδες καὶ στὶς βιβλιοθῆκες τοῦ νομοῦ μας. Κατὰ τὴ διάρκεια τῆς εἰσήγησής του ὁ κ. Λιάσκος κάλεσε τὸν ἠθοποιὸ κ. Τάκη Κωνσταντίνου στὸ βῆμα καὶ διάβασε ἀριστοτεχνικὰ δυὸ ὑπέροχα κείμενα ἀπὸ «Τὰ ἄγρια  καὶ τὰ ἥμερα τοῦ βουνοῦ καὶ τοῦ λόγγου».

Ἡ τέταρτη καὶ τελευταία εἰσήγηση μὲ θέμα «Ὁ Στέφανος Γρανίτσας ὡς κιβωτὸς πολιτιστικῶν στοιχείων» ἀναπτύχθηκε μὲ ἐπιστημονικὸ ἀλλὰ κατανοητὸ τρόπο ἀπὸ τὴν Καθηγήτρια Λαογραφίας τοῦ Πανεπιστημίου Ἀθηνῶν κ. Ἄννα Παπαμιχαὴλ – Κουτρούμπα.

Τὴν ὅλη ἐκδήλωση συντόνισε ὁ κ. Κώστας Παπαδόπουλος, ὁ ὁποῖος στὸ τέλος τόνισε πὼς τὸ θέμα γιὰ τὸν Στέφανο Γρανίτσα δὲν ἐξαντλήθηκε μὲ τὶς 4 εἰσηγήσεις, ὅμως ὑποκλινόμαστε στὸ ἔργο τοῦ Μάρκου Γκιόλια, ἔργο μὲ τὸ ὁποῖο ἀνταποκρίθηκε  σὲ ἕνα αἴτημα πλατύτερα ἐθνικὸ καὶ πνευματικὸ γιὰ τὴν ἀναστήλωση τοῦ Στέφανου Γρανίτσα, ἀλλὰ καὶ σὲ μικρότερες ἔρευνες ποὺ ἔγιναν παλιότερα ἀπὸ  τὸν Καθηγητὴ κ. Παναγιώτη Βλάχο γιὰ τὴν  ἐθνικὴ προσφορὰ τοῦ Στέφανου Γρανίτσα ἀλλὰ καὶ γιὰ τὸ λαογραφικὸ ἔργο του. Ἡ ὅλη ἐκδήλωση ἔκλεισε μὲ σύντομο χαιρετισμὸ ἀπὸ τὸν Πρόεδρο τῆς Ἀδελφότητας Γρανιτσιωτῶν κ. Γεώργιο Μουρτζιάπη.

Τέλος, τὴν ἐκδήλωση τίμησαν μὲ τὴν παρουσία τοὺς ὁ π. Πρωθυπουργὸς κ. Ἰωάννης Γρίβας, οἱ πρωτοπρεσβύτεροι π. Ἰωάννης Διώτης καὶ π. Δημήτριος Σκόνδρας,  ὁ Εὐρυτάνας βουλευτὴς Ἀττικῆς κ. τ. Ὑπουργὸς κ. Ἀθανάσιος Μπούρας, ὁ Περιφερειακὸς Σύμβουλος Εὐρυτανίας κ. Λάμπρος Τσιτσάνης, οἱ Ἀντιδήμαρχοι Ἀγράφων κ.κ. Θεόδ. Κατσιάδας καὶ Θεόδ. Τσιάμης, ὁ Δημ. Σύμβουλος Ἀγράφων κ. Σταμούλης, οἱ Πανεπιστημιακοὶ καθηγητὲς κ.κ. Κλεομένης Κουτσούκης (καὶ Πρόεδρος τοῦ ΕΥ.Κ.Ε.Σ.Ε.), Ἠλίας Ντζιώρας (καὶ Πρόεδρος τοῦ Μουσειακοῦ Κέντρου  «Ο ΕΥΡΥΤΟΣ»), ἡ κ. Κέλλυ Μπουρδάρα, τ. Ὑπουργὸς καὶ Βουλευτής,  καὶ ὁ κ. Σπύρος Κυρίτσης, τ. πρύτανης τοῦ Γεωπονικοῦ Πανεπιστημίου Ἀθηνῶν, ὁ κ. Παναγιώτης Τσούκας, Σύμβουλος Ἐπικρατείας, ὁ κ. Νίκος Ζωρογιαννίδης, τ. Γέν. Δ/ντὴς τοῦ Ὑπουργείου Πολιτισμοῦ, ὁ Πτέραρχος ἐν ἀ. κ. Παν. Παπαδάκης,   ἐκπρόσωποι τῆς Ο.Ε.Σ., τῆς Ἑταιρείας Εὐρυτάνων Ἐπιστημόνων, Πολιτιστικῶν Συλλόγων τοῦ νομοῦ μας κ.ἄ. 

Ο ΟΣΙΟΜΑΡΤΥΡΑΣ ΔΑΜΙΑΝΟΣ, ΕΚ ΡΙΧΟΒΟΥ ΑΓΡΑΦΩΝ

ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΗ ΚΑΙ ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΗ  ΕΚΔΗΛΩΣΗ

ΠΡΟΣ ΤΙΜΗΝ ΤΩΝ ΕΥΡΥΤΑΝΩΝ ΑΓΙΩΝ

(ΤΙΜΩΜΕΝΟΣ ΑΓΙΟΣ ΕΦΕΤΟΣ,  Ο ΟΣΙΟΜΑΡΤΥΡΑΣ ΔΑΜΙΑΝΟΣ, ΕΚ

ΡΙΧΟΒΟΥ ΑΓΡΑΦΩΝ)

                                                Π  Ρ  Ο  Σ  Κ  Λ  Η  Σ  Η

Ἡ Πανευρυτανικὴ Ἕνωση καὶ  ἡ Ἀδελφότητα Γρανιτσιωτῶν Εὐρυτανίας «Ὁ Νεομάρτυς Μιχαήλ» σᾶς προσκαλοῦν  νὰ τιμήσετε μὲ τὴν παρουσία σας  στὴν καθιερωθεῖσα Θρησκευτικὴ καὶ Πνευματικὴ ἐκδήλωση, πρὸς τιμὴν τῶν Εὐρυτάνων Ἁγίων (ἐφέτος θὰ τιμηθεῖ ὁ Ὁσιομάρτυρας Δαμιανός, ἐκ Ριχόβου Ἀγράφων), ποὺ θὰ πραγματοποιηθεῖ τὸ Σάββατο, 28 Νοεμβρίου 2015 στὸν Ἱ. Ναὸ  τοῦ ἐκ Γρανίτσης Νεομάρτυρα Μιχαήλ, ποὺ βρίσκεται στὸν χῶρο τῆς Ἱερᾶς Μονῆς τῆς Ζωοδόχου Πηγῆς Βύρωνα.

Ὁ  Ἅγιος  Ὁσιομάρτυρας Δαμιανός, ἐκ Ριχόβου Ἀγράφων

Γεννήθηκε στὶς ἀρχὲς τοῦ 16^ου αἰ. ἀπὸ εὐσεβεῖς γονεῖς στὸ Ρίχοβο τῶνἈγράφων.  Τὰ πρῶτα γράμματα ἔμαθε σὲ μοναστήρι τῆς περιοχῆς του, ὅπου τὸν ἐμπιστεύτηκαν οἱ γονεῖς του.   Σὲ νεαρὴ ἡλικία κατέφυγε στὴν Ἱερὰ Μονὴ Φιλοθέου τοῦ Ἁγίου Ὄρους, ὅπου καὶ ἐκάρη Μοναχός. Γιὰ αὐστηρότερη καὶ ἡσυχαστικότερη ἀσκητικὴ ζωὴ ἀπεχώρησε ἀπὸ τὴν Ἱερὰ Μονὴ τῆς μετανοίας του καὶ ἐπὶ τριετία ἔζησε  ὡς ἀναχωρητὴς κοντὰ στὸν σημειοφόρο καὶ θαυματουργὸ Γέροντα Δομέτιο. Στὴ συνέχεια,  ὑπακούοντας σὲ θεία φωνή, ἄφησε τὸ Ἅγιον Ὄρος καὶ ἐπανῆλθε στὸν κόσμο.

                Τὸ κηρυκτικό – ἱεραποστολικὸ ἔργο του  ἄρχισε στὴν περιοχὴ τοῦ Ὀλύμπου, ὅπου ὅμως σύντομα συκοφαντήθηκε στοὺς Ἀγαρηνοὺς  ἀπὸ ψευτοχριστιανούς, ὡς πλάνος καὶ ἀπατεώνας, σὲ σημεῖο ποὺ ἀναγκάστηκε  νὰ  ἐγκαταλείψει τὴν περιοχὴ καὶ νὰ ἐγκατασταθεῖ ἀρχικὰ στὰ μέρη τοῦ Κισσάβου καὶ τῆς Λάρισας καὶ κατόπιν στὰ  μέρη τῶν Ἀγράφων,  τὰ ὁποῖα, γιὰ τοὺς ἴδιους λόγους  ἐγκατέλειψε καὶ ἐπανῆλθε στὴν περιοχὴ τοῦ Κισσάβου, ὅπου ἔκτισε τὴ Μονὴ τοῦ Τιμίου Προδρόμου. Ἡ φήμη του ὅτι ἦτο γνωστικὸς καὶ μὲ πολλὰ θεῖα χαρίσματα διαδόθηκε σύντομα σὲ ὅλη τὴν περιφέρεια, μὲ ἀποτέλεσμα νὰ συρρέουν ἐκεῖ καθημερινὰ πολλοὶ χριστιανοί. Ἀλλὰ καὶ πάλι, ὕστερα ἀπὸ σχετικὲς συκοφαντίες  συνελήφθη ἀπὸ Ἀγαρηνοὺς καὶ παραδόθηκε στὶς δικαστικὲς ἀρχὲς τῆς Λάρισας μὲ τὶς κατηγορίες ὅτι ἐμποδίζει τὶς ἀγοραπωλησίες τῆς Κυριακῆς καὶ ὅτι διδάσκει τοὺς χριστιανοὺς  ἐμμονὴ στὴν πίστη τους…

                Τελικά,ὕστερα ἀπὸ φρικτὰ βασανιστήρια 15 ἡμερῶν, ἀφοῦ τὸν κρέμασαν σὲ μία φούρκα, ἔκοψαν τὸ σχοινὶ καὶ ἡμιθανὴ τὸν ἔκαψαν, ἡ δὲ τέφρα του σκορπίστηκε στὰ νερὰ τοῦ παρακείμενου ποταμοῦ Πηνειοῦ…. Μαρτύρησε στὶς 14 Φεβρουαρίου 1568.                                              

                              Ἀπολυτίκιο τοῦ Ἁγίου (Ἦχος   πλ. α΄)

                Ἐν ἀσκήσει ἐκλάμψας ὡς ἄστρον πάμφωτον, μαρτυρικῶς ἠγωνίσω ὑπὲρ τῆς δόξης Χριστοῦ, Ἀποστόλων ἐν ψυχῇ ζῆλον κτησάμενος. Ὅθεν ἀξίως δοξασθείς, Ὁσιομάρτυς τοῦ Χριστοῦ, Δαμιανὲ θεοφόρε, ἀδιαλείπτως δυσώπει, ἐλεηθῆναι τὰς ψυχὰς ἡμῶν. 

                                                                                                                                                               Κωνσταντῖνος Σπ. Τσιώλης